İndirme Merkezi ve Arşiv

Eğitimleri destekleyen yüksek çözünürlüklü şemalar, videolar ve yönetmelik özetleri.

KOLON EKSENEL YÜK + DEPREM MOMENTKOLON

KOLON EKSENEL YÜK + DEPREM MOMENT




Deprem Anında Ne Olur? (Bileşik Etkiler)


Bulduğumuz 226 Tonluk emniyetli kapasite, kolona sadece yukarıdan aşağıya (saf eksenel) yük bindiği durumlar içindir. Ancak bir deprem veya şiddetli rüzgar anında kolona yandan yanal yükler biner. Bu yanal yükler kolonu tıpkı bir kiriş gibi eğmeye çalışır (Eğilme Momenti - M).





Etkileşim (Interaction) Kuralı

Kolonun gücünü bir "Pasta" (%100 veya 1.0) olarak düşünün. Eğer deprem bu pastanın %40'ını eğilme (Moment) için yerse, binayı ayakta tutacak dikey yük (Basınç) için pastanın sadece %60'ı kalır. Yani kolon artık 226 Ton değil, belki de en fazla 130 Ton taşıyabilecektir!





Yönetmelik Formülü (ÇYTHYE-2016 Bölüm 11)

Eksenel yükün büyük olduğu durumlarda (Kapasitenin %20'sinden fazlasıysa) şu meşhur etkileşim denklemi kullanılır:




(Pgelen / Pkapasite) + (8/9) × (Mgelen / Mkapasite) ≤ 1.0



  • Pkapasite : Bizim Adım 5'te bulduğumuz saf eksenel güç (Örn: 226 Ton).

  • Mkapasite : Kolonun bir kiriş gibi eğilmeye karşı gösterdiği saf direnç.

  • Kural: Gelen yüklerin, kapasitelere oranlarının toplamı 1.0'ı aşarsa kolon göçer!



24.02.2026 20:48 Dosyayı Aç
KOLON HESAP GİDİŞATGENEL

KOLON HESAP GİDİŞAT




ÇYTHYE-2016 Eksenel Basınç (Kolon) Hesap Algoritması


Bir çelik kolonun taşıma kapasitesi (Pn) hesaplanırken, yönetmeliğe göre adımlar sırasıyla şu şekilde izlenmelidir:




ADIM 0: Kesit Narinliği (Yerel Burkulma) Kontrolü

Kolonun sağa/sola devrilmesinden önce, başlık ve gövdesinin kendi içinde cips gibi buruşup buruşmayacağı kontrol edilir.



λbaşlık = (b / t) ≤ 0.56 × √(E / Fy)

Şart sağlanıyorsa kesit "Narin Olmayan (Kompakt)" kabul edilir ve ceza uygulanmaz (Q = 1.0). Profilimiz HEA/HEB gibi etli bir profilse bu adım güvenle geçilir.





ADIM 1: Çubuk Narinlik Oranı (λ)

Kolonun boyuna, tutulma şartına ve zayıf eksenine göre "Genel Narinlik" değeri bulunur. Bu değer yönetmelik gereği 200'ü aşmamalıdır.



λ = (K × L) / iy ≤ 200




ADIM 2: Sınır Değer (Trafik Levhası) Kontrolü

Kolonun İnelastik (ezilerek) mi, yoksa Elastik (aniden kırılarak) mi burkulacağını belirleyen ayrım noktası hesaplanır.



Sınır Değer = 4.71 × √(E / Fy)




ADIM 3: Euler Burkulma Gerilmesi (Fe)

Kolon kusursuz (ideal) kabul edilerek teorik burkulma gerilmesi hesaplanır. Dikkat: Bu formülde her zaman Adım 1'de bulduğumuz gerçek λ (narinlik) kullanılır!



Fe = (π² × E) / λ²




ADIM 4: Kritik Burkulma Gerilmesi (Fcr)

Adım 2'deki sınır değere bakılarak iki yoldan biri seçilir:





DURUM 1: İnelastik Burkulma

Eğer λ ≤ Sınır Değer ise:



Fcr = [ 0.658(Fy / Fe) ] × Fy




DURUM 2: Elastik Burkulma

Eğer λ > Sınır Değer ise:



Fcr = 0.877 × Fe






ADIM 5: Tasarım Kapasitesi (Pn)

Bulunan kritik gerilme (Fcr) ile kolonun brüt alanı (A) çarpılarak saf kapasite bulunur. Ardından projenin yöntemine göre güvenlik katsayıları uygulanır.





Karakteristik Kapasite: Pn = Fcr × A




YDKT Yöntemi İle:
φPn = 0.90 × Pn


GKT Yöntemi İle:
Pn / Ω = Pn / 1.67





24.02.2026 20:23 Dosyayı Aç
Bulon çekme ve kesme mantığıGENEL

Bulon çekme ve kesme mantığı

Formüldeki değerleri parça parça inceleyelim ve $R_{nv}$'nin sırrını çözelim:1. $F_{nv}$ Nedir? (Gerilme)$F_{nv}$, malzemenin sadece 1 milimetrekarelik (1 mm²) alanının makaslanmaya (kesilmeye) karşı dayanabildiği güçtür.Örneğindeki 8.8 bulon için bu değer $360 \text{ MPa}$ çıkmış.Mühendislik Sırrı: $1 \text{ MPa} = 1 \text{ Newton} / \text{mm}^2$'dir. Yani bu civatanın sadece incecik 1 milimetrekaresi, kopmadan önce $360 \text{ Newton}$ yük taşıyabiliyor.2. $R_{nv}$ Nedir? (Toplam Kapasite)Senin civatan sadece 1 mm² değil ki! Seçtiğin civata M20 çapında bir civata.Bir M20 civatanın kesit alanı daireseldir ve $A = \pi \times r^2$ formülünden alanı $314 \text{ mm}^2$ bulunur.Eğer 1 mm² alan $360 \text{ N}$ taşıyorsa, 314 mm² alan ne kadar taşır?İşte $R_{nv}$, civatanın tüm gövdesinin toplam taşıma kapasitesidir.Formül tam olarak budur:$$R_{nv} = \text{Gerilme } (F_{nv}) \times \text{Alan } (A)$$3. O Zaman Neden 1000'e Bölüyoruz?Matematiği yapalım:$$R_{nv} = 360 \text{ N/mm}^2 \times 314 \text{ mm}^2 = 113040 \text{ Newton}$$Sonuç 113.040 Newton çıktı. Ancak inşaat mühendisliğinde "Newton" çok küçük bir birimdir; biz tonlarca ağırlıktan bahsederiz. Bu devasa sayıyı sadeleştirmek için onu kiloNewton (kN) cinsine çevirmemiz gerekir. Tıpkı gramı kilograma çevirir gibi 1000'e böleriz.$$R_{nv} = \frac{113040}{1000} = \mathbf{113.04 \text{ kN}}$$Özetle: $R_{nv}$, M20 çapında 8.8 kalite bir bulonu tam ortasından giyotin (makas) gibi kesip ikiye ayırmak için uygulaman gereken toplam nihai kuvvettir (Yaklaşık 11.3 Ton).
24.02.2026 17:29 Dosyayı Aç
GENEL

Profil değerler tablosu

Profil atalet, alan vb değerler tablosu.
24.02.2026 17:04 Dosyayı Aç
Kolon burkulma adımları KOLON

Kolon burkulma adımları

"Çelik yapılarda kolon burkulma hesabının 5 temel adımını özetleyen yüksek çözünürlüklü mühendislik infografiği. TBDY 2018 ve ÇYTHYE 2016 yönetmeliklerine tam uygun olarak; narinlik oranı (lambda), sınır değer kontrolü, Euler burkulma gerilmesi ve emniyetli taşıma kapasitesi formüllerini içerir. Çelik yapı tasarımı yapan mühendisler ve öğrenciler için pratik bir başucu kaynağıdır."
20.02.2026 Dosyayı Aç
İmarx AI Asistan