İndirme Merkezi ve Arşiv
Eğitimleri destekleyen yüksek çözünürlüklü şemalar, videolar ve yönetmelik özetleri.
KOLON
KOLON EKSENEL YÜK + DEPREM MOMENT
Deprem Anında Ne Olur? (Bileşik Etkiler)
Bulduğumuz 226 Tonluk emniyetli kapasite, kolona sadece yukarıdan aşağıya (saf eksenel) yük bindiği durumlar içindir. Ancak bir deprem veya şiddetli rüzgar anında kolona yandan yanal yükler biner. Bu yanal yükler kolonu tıpkı bir kiriş gibi eğmeye çalışır (Eğilme Momenti - M).
Etkileşim (Interaction) Kuralı
Kolonun gücünü bir "Pasta" (%100 veya 1.0) olarak düşünün. Eğer deprem bu pastanın %40'ını eğilme (Moment) için yerse, binayı ayakta tutacak dikey yük (Basınç) için pastanın sadece %60'ı kalır. Yani kolon artık 226 Ton değil, belki de en fazla 130 Ton taşıyabilecektir!
Yönetmelik Formülü (ÇYTHYE-2016 Bölüm 11)
Eksenel yükün büyük olduğu durumlarda (Kapasitenin %20'sinden fazlasıysa) şu meşhur etkileşim denklemi kullanılır:
(Pgelen / Pkapasite) + (8/9) × (Mgelen / Mkapasite) ≤ 1.0
- Pkapasite : Bizim Adım 5'te bulduğumuz saf eksenel güç (Örn: 226 Ton).
- Mkapasite : Kolonun bir kiriş gibi eğilmeye karşı gösterdiği saf direnç.
- Kural: Gelen yüklerin, kapasitelere oranlarının toplamı 1.0'ı aşarsa kolon göçer!
Deprem Anında Ne Olur? (Bileşik Etkiler)
Bulduğumuz 226 Tonluk emniyetli kapasite, kolona sadece yukarıdan aşağıya (saf eksenel) yük bindiği durumlar içindir. Ancak bir deprem veya şiddetli rüzgar anında kolona yandan yanal yükler biner. Bu yanal yükler kolonu tıpkı bir kiriş gibi eğmeye çalışır (Eğilme Momenti - M).
Etkileşim (Interaction) Kuralı
Kolonun gücünü bir "Pasta" (%100 veya 1.0) olarak düşünün. Eğer deprem bu pastanın %40'ını eğilme (Moment) için yerse, binayı ayakta tutacak dikey yük (Basınç) için pastanın sadece %60'ı kalır. Yani kolon artık 226 Ton değil, belki de en fazla 130 Ton taşıyabilecektir!
Yönetmelik Formülü (ÇYTHYE-2016 Bölüm 11)
Eksenel yükün büyük olduğu durumlarda (Kapasitenin %20'sinden fazlasıysa) şu meşhur etkileşim denklemi kullanılır:
(Pgelen / Pkapasite) + (8/9) × (Mgelen / Mkapasite) ≤ 1.0
- Pkapasite : Bizim Adım 5'te bulduğumuz saf eksenel güç (Örn: 226 Ton).
- Mkapasite : Kolonun bir kiriş gibi eğilmeye karşı gösterdiği saf direnç.
- Kural: Gelen yüklerin, kapasitelere oranlarının toplamı 1.0'ı aşarsa kolon göçer!
GENEL
KOLON HESAP GİDİŞAT
ÇYTHYE-2016 Eksenel Basınç (Kolon) Hesap Algoritması
Bir çelik kolonun taşıma kapasitesi (Pn) hesaplanırken, yönetmeliğe göre adımlar sırasıyla şu şekilde izlenmelidir:
ADIM 0: Kesit Narinliği (Yerel Burkulma) Kontrolü
Kolonun sağa/sola devrilmesinden önce, başlık ve gövdesinin kendi içinde cips gibi buruşup buruşmayacağı kontrol edilir.
λbaşlık = (b / t) ≤ 0.56 × √(E / Fy)
Şart sağlanıyorsa kesit "Narin Olmayan (Kompakt)" kabul edilir ve ceza uygulanmaz (Q = 1.0). Profilimiz HEA/HEB gibi etli bir profilse bu adım güvenle geçilir.
ADIM 1: Çubuk Narinlik Oranı (λ)
Kolonun boyuna, tutulma şartına ve zayıf eksenine göre "Genel Narinlik" değeri bulunur. Bu değer yönetmelik gereği 200'ü aşmamalıdır.
λ = (K × L) / iy ≤ 200
ADIM 2: Sınır Değer (Trafik Levhası) Kontrolü
Kolonun İnelastik (ezilerek) mi, yoksa Elastik (aniden kırılarak) mi burkulacağını belirleyen ayrım noktası hesaplanır.
Sınır Değer = 4.71 × √(E / Fy)
ADIM 3: Euler Burkulma Gerilmesi (Fe)
Kolon kusursuz (ideal) kabul edilerek teorik burkulma gerilmesi hesaplanır. Dikkat: Bu formülde her zaman Adım 1'de bulduğumuz gerçek λ (narinlik) kullanılır!
Fe = (π² × E) / λ²
ADIM 4: Kritik Burkulma Gerilmesi (Fcr)
Adım 2'deki sınır değere bakılarak iki yoldan biri seçilir:
DURUM 1: İnelastik Burkulma
Eğer λ ≤ Sınır Değer ise:
Fcr = [ 0.658(Fy / Fe) ] × Fy
DURUM 2: Elastik Burkulma
Eğer λ > Sınır Değer ise:
Fcr = 0.877 × Fe
ADIM 5: Tasarım Kapasitesi (Pn)
Bulunan kritik gerilme (Fcr) ile kolonun brüt alanı (A) çarpılarak saf kapasite bulunur. Ardından projenin yöntemine göre güvenlik katsayıları uygulanır.
Karakteristik Kapasite: Pn = Fcr × A
YDKT Yöntemi İle:
φPn = 0.90 × Pn
GKT Yöntemi İle:
Pn / Ω = Pn / 1.67
ÇYTHYE-2016 Eksenel Basınç (Kolon) Hesap Algoritması
Bir çelik kolonun taşıma kapasitesi (Pn) hesaplanırken, yönetmeliğe göre adımlar sırasıyla şu şekilde izlenmelidir:
ADIM 0: Kesit Narinliği (Yerel Burkulma) Kontrolü
Kolonun sağa/sola devrilmesinden önce, başlık ve gövdesinin kendi içinde cips gibi buruşup buruşmayacağı kontrol edilir.
λbaşlık = (b / t) ≤ 0.56 × √(E / Fy)
Şart sağlanıyorsa kesit "Narin Olmayan (Kompakt)" kabul edilir ve ceza uygulanmaz (Q = 1.0). Profilimiz HEA/HEB gibi etli bir profilse bu adım güvenle geçilir.
ADIM 1: Çubuk Narinlik Oranı (λ)
Kolonun boyuna, tutulma şartına ve zayıf eksenine göre "Genel Narinlik" değeri bulunur. Bu değer yönetmelik gereği 200'ü aşmamalıdır.
λ = (K × L) / iy ≤ 200
ADIM 2: Sınır Değer (Trafik Levhası) Kontrolü
Kolonun İnelastik (ezilerek) mi, yoksa Elastik (aniden kırılarak) mi burkulacağını belirleyen ayrım noktası hesaplanır.
Sınır Değer = 4.71 × √(E / Fy)
ADIM 3: Euler Burkulma Gerilmesi (Fe)
Kolon kusursuz (ideal) kabul edilerek teorik burkulma gerilmesi hesaplanır. Dikkat: Bu formülde her zaman Adım 1'de bulduğumuz gerçek λ (narinlik) kullanılır!
Fe = (π² × E) / λ²
ADIM 4: Kritik Burkulma Gerilmesi (Fcr)
Adım 2'deki sınır değere bakılarak iki yoldan biri seçilir:
DURUM 1: İnelastik Burkulma
Eğer λ ≤ Sınır Değer ise:
Fcr = [ 0.658(Fy / Fe) ] × Fy
DURUM 2: Elastik Burkulma
Eğer λ > Sınır Değer ise:
Fcr = 0.877 × Fe
ADIM 5: Tasarım Kapasitesi (Pn)
Bulunan kritik gerilme (Fcr) ile kolonun brüt alanı (A) çarpılarak saf kapasite bulunur. Ardından projenin yöntemine göre güvenlik katsayıları uygulanır.
Karakteristik Kapasite: Pn = Fcr × A
YDKT Yöntemi İle:
φPn = 0.90 × Pn
GKT Yöntemi İle:
Pn / Ω = Pn / 1.67
GENEL
Bulon çekme ve kesme mantığı
Profil değerler tablosu
KOLON